Ibanga rya ogisijeni n'ubusaza

Guhumeka ogisijeni = gusubiza inyuma ubusaza?

Ogisijeni ni ikintu cy'ingenzi gikenewe mu guhumeka kw'umuntu. Ogisijeni yinjira mu mubiri w'umuntu inyuze mu bihaha, ikajyanwa n'uturemangingo dutukura tw'amaraso mu ngingo zitandukanye z'umubiri w'umuntu, bigatuma habaho imirire mu mikorere y'uturemangingo. Ariko, uko umubiri w'umuntu ugenda usaza, ubushobozi bwawo bwo kwakira ogisijeni bukomeza kugabanuka. Dukurikije ubushakashatsi bwakozwe na Porofeseri Hermrnasen mu 1973:

1. Umuntu mukuru upima ibiro 70 ahumeka inshuro zigera ku 20.000 ku munsi kandi agahumeka ibiro 0.75 bya ogisijeni ku munsi.

2. Ubushobozi bw'abagore bwo kwinjiza umwuka wa ogisijeni buri hejuru cyane hagati y'imyaka 15 na 25, kandi bugabanuka ku kigero cya 2.5% buri mwaka.

3. Ubushobozi bw'abagabo bwo kwinjiza umwuka wa ogisijeni buri hejuru cyane hagati y'imyaka 20 na 30, kandi bugabanuka ku kigero cya 2% buri mwaka.

Gusaza ni inzira karemano y’umubiri w’umuntu kandi ni ikintu kidasubirwaho. Ariko, gusaza bigira ingaruka ku bintu byinshi, birimo ibintu bifitanye isano n’ibidukikije, ibintu bigize imiterere y’umubiri, ibintu bifitanye isano n’imitekerereze, indwara, imibereho, nibindi. Ni ingaruka z’imikoranire y’ibintu byinshi.

"Inyigisho yo gusaza hifashishijwe ikoranabuhanga rya hypoxia" ni iki?

Hari abahanga bemeza ko gusaza k'umuntu ku giti cye bitangira igihe yavukaga. Muri ubwo buryo, ubuzima bw'umuntu ni bwo busaza. Byongeye kandi, kubura umwuka uhagije no gusaza ni ibintu bitera impande zombi. Kubura umwuka uhagije biduteza imbere mu gihe cy'ubusaza, kandi gusaza ubwabyo bitera kubura umwuka uhagije mu mubiri.

Nyuma yo kugera mu zabukuru, imikorere y’ibanze y’umubiri w’umuntu iragabanuka, harimo no kwangirika kw’imitsi n’amaraso, uburyo bwo guhumeka, n’uburyo bwo hagati bw’imitsi. Ibisubizo byavuzwe haruguru byo gusaza ku mubiri bituma abageze mu zabukuru bagabanuka mu gukoresha ogisijeni, ubushobozi bwo gutwara ogisijeni, no kugabanuka k’ubushobozi bwo gukoresha ogisijeni, bigatuma ingingo zose z’umubiri ziba mu mimerere yo kudakora neza mu mubiri ku rugero rutandukanye.

Iyo umubiri uri mu mimerere yo kudakomeza gukabya, umwuka uhumeka ujyanwa mu ngingo nawo uragabanuka, kandi imikorere y’ingingo izahinduka cyangwa ntishobore gukora, bityo bigatera indwara zitandukanye zidakira, kwangirika kw’imikorere y’umubiri, no gusaza vuba. Kubwibyo, gusaza kw’abantu no kudakomeza gukabya ni impande ebyiri z’igiceri kimwe kandi zigira ingaruka ku kindi.

Mu 1969, intiti z’abanyamahanga zapimye ko umuvuduko w’amaraso ya ogisijeni ku bageze mu za bukuru wagabanukaga ho 3 mmHg kuri buri mwaka w’imyaka, ni ukuvuga ko umuvuduko w’umwuka wa ogisijeni wagabanukaga buhoro buhoro uko abantu basaza, bigatuma habaho kubura umwuka – bizwi kandi nka “inyigisho yo gusaza hakoreshejwe ogisijeni.”

Ogisijeni ni yo ifite igipimo kinini cy’ibintu bikenerwa n’abantu, kugeza kuri 61%, hagakurikiraho karuboni, ifite 20%, naho hydrogen ifite 12%. Ibisigaye nka azote, kalisiyumu, chlorine, fosifore, sulfur, fluorine, sodium, manyeziyumu na feri byose bifite igipimo gito cyane.

Kubura umwuka uhagije w'amaraso mu mubiri (hypoxia) n'indwara zisanzwe ziterwa n'abageze mu zabukuru

• Indwara nyinshi z’abageze mu zabukuru ni indwara zidakira, zishobora kugira ingaruka ku miyoboro ya ogisijeni mu mubiri cyangwa zigaterwa no kubura umwuka uhagije. Muri make, ahanini zifitanye isano na ogisijeni.
• Ubwonko ni rwo rugingo rufite ogisijeni nyinshi mu mubiri w'umuntu kandi rufite ubushobozi bwo kwangirika cyane mu mubiri.
• Iyo habayeho kubura umwuka uhagije mu mubiri, umubiri w'umuntu uzakira neza ukoresheje uburyo bwo kwirinda.
• Iyo ibisubizo byo kwishyura bidahuye n’ibyo umubiri ukeneye, kwangirika kw’uturemangingo tw’ubwonko bizagorana kugarura ubuzima. Nyuma y’ibyo, impinduka nyinshi z’uburwayi zizagaragara mu ngingo z’ingenzi nk’umutima, ibihaha, umwijima n’impyiko.

Ni gute wagarura umwuka wa ogisijeni "watakaye"?

Gusaza ni inzira karemano y’umubiri w’umuntu. Guhumeka umwuka wa ogisijeni ntibishobora gutuma abantu basaza bakura mu buryo butunguranye, cyangwa ngo bikingire burundu ingaruka mbi z’indwara zitandukanye z’abageze mu zabukuru. Ariko, bishobora kugabanya ubukana bw’indwara nyinshi z’abageze mu zabukuru, bikarinda indwara gukomeza kwiyongera, bigatera imbaraga zo gukira, kandi bigatinza gusaza.

Mu kongerera umubiri umwuka wa ogisijeni buri gihe kandi ku gihe, abageze mu zabukuru bashobora kwishyura ibura ry’umwuka wa ogisijeni ukenewe bitewe n’igabanuka ry’imikorere y’umubiri, kugira ngo ingingo zitandukanye z’umubiri zikomeze gukora neza.